Από τον εθνικό στον μετα-εθνικό λόγο: Προβλήματα και προβληματισμοί

Αργύρης Αρχάκης, Πανεπιστήμιο Πατρών

Παρουσίαση

Περίληψη

Ο γενικότερος προβληματισμός της ανακοίνωσής μας περιστρέφεται γύρω από ερωτήματα όπως τα ακόλουθα:

  • Μπορούμε να φανταστούμε τον κόσμο πέρα από τον πολιτικό σχηματισμό του έθνους-κράτους και πέρα από τον εθνικό του λόγο (discourse);
  • Μπορούμε να φανταστούμε τον κόσμο χωρίς εθνικά (γλωσσικά και πολιτισμικά) σύνορα, αλλά σε μια μετα-εθνική κατάσταση γλωσσικής και πολιτισμικής απροσδιοριστίας;

Στον πυρήνα του ερευνητικού προβληματισμού μας βρίσκεται η κριτική ανάλυση κειμένων μεταναστών μαθητών/τριών στην Ελλάδα (βλ. Archakis 2014, 2016, 2018). Η ανάλυση αναδεικνύει τον κεντρικό ρόλο του εθνικού ομογενοποιητικού λόγου (discourse) ο οποίος περιβάλλει την παραγωγή των μαθητικών κειμένων και σε σχέση με τον οποίο οι μετανάστες μαθητές/τριες κατασκευάζουν τις ταυτότητές τους. Μας απασχολεί επίσης η αξιοποίηση στην εκπαιδευτική πράξη των κειμένων ταυτότητας τα οποία, δίνοντας αφορμές για δραστηριότητες αναστοχασμού και ενσυναίσθησης, θεωρούμε ότι μπορούν να ευαισθητοποιήσουν όλους τους μαθητές/τριες ώστε να σταθούν κριτικά στον εθνικό λόγο και στις απορρέουσες από αυτόν ανισότητες. Στο πλαίσιο αυτό, ισχυριζόμαστε ότι μπορεί να ανοίξει ο δρόμος αναζήτησης ενός εναλλακτικού, αντίπαλου προς τον εθνικό, μετα-εθνικού λόγου (discourse) που δεν θα απαγορεύει τις απρόβλεπτες προοπτικές συναντήσεων και μείξεων των γλωσσών και των πολιτισμών.

Υπογραμμίζουμε ότι ο μετα-εθνικός λόγος δεν εγγυάται ανέξοδα μια ‘χαρούμενη υπερποικιλότητα’ γλωσσών και πολιτισμών. Δίνει μάλλον το έναυσμα νέων και σύνθετων προβληματισμών. H όποια κατ’ αρχάς χρησιμότητά του έγκειται στο ότι μας αποκαλύπτει ότι η μέχρι πρόσφατα φυσική ηγεμονία του εθνικού λόγου, δεν είναι παρά φυσικοποιημένη κυριαρχία που παράγει ανισότητες διακρίνοντας, μεταξύ άλλων, εθνικούς πολίτες με δικαιώματα από υποτιμημένους μετανάστες και πρόσφυγες, όπως και ισχυρές εθνικές πρότυπες γλώσσες και πολιτισμούς από υποτιμημένες μεταναστευτικές γλώσσες και πολιτισμούς.