Οδηγοί ορθής χρήσης της γλώσσας: Επιστημονικά βοηθήματα ή ιδεολογικές κατασκευές;

Θανάσης Μιχάλης, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ο γλωσσικός σχεδιασμός, δηλαδή η επιλογή της ποικιλίας που θεωρείται πρότυπη, η κωδικοποίησή της, καθώς η διάχυση και η επιβολή της μέσω του εκπαίδευτικού συστήματος, είναι μια δέσμη από διαδικασίες που έχουν σε μεγάλο βαθμό ιδεολογικό υπόβαθρο. Η εξέταση των ιδεολογικών χαρακτηριστικών του γλωσσικού σχεδιασμού είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, όταν η γλωσσική ιστορία μιας κοινότητας παρουσιάζει συγκρουσιακά χαρακτηριστικά, είτε αυτά είναι περισσότερο ευδιάκριτα (όπως π.χ. το γλωσσικό ζήτημα στην περίπτωση της Ελληνικής), είτε συγκαλύπτονται από διεργασίες γλωσσικής ηγενομίας (όπως π.χ. ζητήματα γλωσσικού ιμπεριαλισμού στην περίπτωση της Αγγλικής ως διεθνούς γλώσσας).

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η ανάδειξη των ιδεολογικών γνωρισμάτων των γλωσσικών μαθημάτων στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Ειδικότερα, θα εξεταστούν, μέσα από μια διαδικασία ποιοτικής ανάλυσης περιεχομένου, οι οδηγοί χρήσης των εκπαιδευτικών συγγραμμάτων (βιβλία εκπαιδευτικών) που χρησιμοποιούνται για τη διδασκαλία των νέων ελληνικών και των αγγλικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, και θα αναλυθούν οι οδηγίες, οι στόχοι και οι επιδιώξεις που καταγράφονται ώστε να αναδειχθούν οι ιδεολογικές τους προκείμενες.

Από την αντιπαραβολή των δεδομένων θα διαφανεί ότι τόσο το μάθημα των νέων ελληνικών όσο και το μάθημα των αγγλικών χαρακτηρίζονται από έναν μάλλον επιφανειακό προσανατολισμό σε σύγχρονες θεωρήσεις της γλώσσας (π.χ. κειμενοκεντρική προσεγγιση και έμφαση σε πολυτροπικότητα και γραμματισμούς), αλλά το ιδεολογικό τους υπόβαθρο παραμένει συντηρητικό.